กาบหอยแครง ++ Dionaea muscipula

มาแรงกันต่อนะครับ วันนี้ขอบ้าพลังกันนิดกับต้นไม้ที่ไม่น่าจะเรียกว่าต้นไม้ พืชที่ดูไม่ค่อยน่าจะเรียกว่าพืช กลุ่มนี้คือไม้กินแมลงครับ ธรรมชาติสร้างสรรค์กลไกต่างๆซึ่งทำให้พืชกินแมลงชนิดนี้โด่งดังไปทั่วสารทิศ กาบหอยแครงคงเป็นไม้ล้มลุกเล็กๆที่ฉีกกรอบใหญ่ๆแบบเดิมๆของคนเราที่คุ้นเคย กับสิ่งมีชีวิตที่เราเรียกกันว่า “พืช” ได้กระจุย ตามมาอ่านบทความสั้นๆ ชมภาพ Venus Flytrap และฟังเพลงแรงๆประกอบกันนะครับ เย่ๆ

ก่อนจะเริ่มจริงๆจังๆ ใครรู้จักเพลงนี้บ้างเอ่ย Fiyero ร้องได้ทั้งเพลงเลยด้วย 555+ เพลงนี้เป็นหนึ่งในหลายๆเพลงที่ Bizet ประสบความสำเร็จแบบสูงสุดเลยครับ Opera ชิ้นนี้แรงดีจริง เหมาะกับสถานการณ์ที่เจอๆอยู่นัก เลยขอมาสร้างบรรยากาศงงๆ ร้อนแรงและน่ากลัวๆตามอารมณ์กาบหอยแครงครับ

ของเล่นชิ้นนี้ของ Fiyero นั้น หมะม้าซื้อเป็นของขวัญเนื่องในโอกาสกลับจากโรงเรียนจากตลาดแถวบ้านครับ กาบหอยแครงเป็นพืชที่น่าพิศวงมากที่สุดต้นหนึ่งในโลกเลย ฝาปิดได้เหมือนหอยแครงที่ตลาดสดตอนอ้าเนื้อแดงๆแล้วเราไปแตะโดน มันก็จะรีบหุบฝาอย่างรวดเร็วเช่นเดียวกัน ยิ่งดูใกล้ๆก็ยิ่งไม่เหมือนพืช มีหลายๆอย่างที่ทำให้แฟน Fiyero เคยถามว่า แล้วจะจับมันเข้ากลุ่มไม้ตัวไหนได้บ้างในบล็อกเรา Fiyero ก็ตอบได้อย่างเดียวเลยครับว่า ไม่รู้สิแฟน จบ…

กาบหอยแครง ++ Dionaea muscipula

กาบหอยแครงนั้นเป็นพืชกินแมลงในวงศ์หยาดน้ำค้าง (Droseraceae) ครับ ดูภายนอกแล้วเค้าก็ไม่ได้คล้ายคลึงอะไรกันเลยนะครับ เพียงแค่ดักจับสัตว์มาบริโภคเช่นเดียวกันเท่านั้นเอง กาบหอยแครงเป็นสมาชิกเพียงชนิดเดียวในสกุล Dionaea เลยครับจึงไม่มี variety เธอเด่นโดดเดี่ยวจริงๆ แต่มีก็มีการปรับปรุงสายพันธุ์มากมายจนได้ cultivar เยอะแยะไปหมด ทั้งแดงจัด กาบเป็นร่องๆ ฝาใหญ่ ลายชมพู ฯลฯ

ชื่อสามัญที่ใช้เรียกกันทั่วไปก็คือ Venus Flytrap ครับ ซึ่งแปลตรงๆก็จะมีความหมายว่า ที่ดักแมลงวันจากดาวศุกร์ (ไม่ใช่ดาวอังคารนะครับ นั่นมัน Mars ครับผม) ซึ่งมันคงแปลกๆนะครับ จริงๆ เค้าควรใส่ ’s ไปนิดเพื่อแสดงความเป็นเจ้าของว่า Venus’ Flytrap หรือ Venus’s Flytrap ถึงจะได้ความว่า ที่ดักแมลงวันของวีนัส ครับ

กาบหอยแครง ++ Dionaea muscipula

ลองมาทายกันเล่นๆนะครับว่าถิ่นกำเนิดของพืชรูปร่างหน้าตาประหลาดนี้มาจากไหน แอฟริกา? บอร์เนียว? แม้ว่าสองที่นี้จะมีไม้ประหลาดๆเยอะ แต่ก็ไม่ใช่ถิ่นกำเนิดของกาบหอยแครงครับ ต้นนี้มีบ้านเกิดละแวกเดียวกับซาราซีเนียครับ คือที่ทุ่งหญ้าอันชื้นแฉะซึ่งมีความเป็นกรด (pH 3.9-4.8) ในบริเวณรอยเชื่อมรัฐ North Carolina และ South Carolina ทางริมชายฝั่งด้านตะวันออกของสหรัฐอเมริกาครับ (นอกจากนั้นยังมีความพยายามทำดงกาบหอยแครงใหม่โดยการหว่านเมล็ดเยอะแยะที่ทางเหนือของรัฐ Florida และที่ Pine Barrens ของ New Jersey ด้วยครับ) ทุ่งหญ้านั้นเป็นที่ดินที่ขาดความอุดมสมบูรณ์อย่างแรง จึงไม่ค่อยมีพืชที่เราคุ้นหน้าคุ้นตาขึ้นให้เห็น มีแค่สน Pine บ้าง แต่ที่นั่นคือแหล่งสวรรค์ของกลุ่มไม้กินแมลงครับ ทั้งมีน้ำไหลผ่านตลอดเวลาให้ความชื้น ทั้งแสงแดดจัด ทั้งไม่มีสารอาหาร !!! สำหรับคุณสมบัติสุดท้ายนี้คือสิ่งที่พืชบริโภคสัตว์ต้องการครับ เพราะเค้าจะได้สร้างกับดักมรณะขึ้นมาหาอาหารด้วยตัวเค้าเอง หลายๆคนเลี้ยงพืชกลุ่มนี้ไม่ประสบความสำเร็จก็คงพอทราบแล้วนะครับว่าเราอย่าไปให้ปุ๋ยเค้า ทิ้งๆขว้างๆอย่าไปสนใจรับรองงามครับ

กาบหอยแครง ++ Dionaea muscipula

คำว่า Dionaea นี้ ถูกตั้งขึ้นมาโดยนาย John Ellis ในปี 1770 โดยตรงกับชื่อของ Dione ซึ่งเป็นหม่อมแม่ของ Aphrodite เทพแห่งความงามในตำนานของกรีก (หรือหม่อมแม่ของ Venus สำหรับฝั่งโรมัน) ความงดงามของกาบสีสันสดใสคงทำให้ให้เค้าได้ชื่อนี้มาแหละครับ นอกจากนั้น Charles Darwin ก็เคยกล่าวไว้ว่า ต้นนี้เป็นพืชที่สุดแห่งความมหัศจรรย์ในโลกอีกด้วย Fiyero ว่าใครๆก็คงเห็นด้วยกับนักวิทยาศาสตร์สาขาชีววิทยาผู้โด่งดังจากเกาะอังกฤษผู้นี้นะครับ

คำว่า muscipula เป็นภาษา latin ที่มีความหมายว่า “กับดักหนู” หนูก็คือเหยื่อ ก็เหมาะดีนะครับ ถ้า Fiyero ตั้งนะ แปลเป็นไทยก็คงประมาณ “สวยโหด โคตรเหี้ยม” 555+

“Prends garde à toi!”

ดอกกาบหอยแครง ++ Dionaea muscipula

อย่างที่กล่าวมาแล้วครั้งหนึ่งว่า วีนัส ฟลายแทรป นี้ต้องขึ้นในที่ที่ขาดธาตุอาหารจำเป็น ถ้าเราให้ปุ๋ย ต้นไม้จากเขตอบอุ่นชนิดนี้ก็จะไม่สร้างกับดัก แล้วเราจะเลี้ยงดูใบเขียวๆทำไม (ใบยาวๆที่ว่านี้ แท้จริงแล้วเป็นก้านใบที่แปลงสภาพให้แบนแล้วสังเคราะห์แสงได้ดีครับ) เราต้องให้เค้าอดครับ ให้น้ำเปล่าสะอาดๆอย่างเดียวพอ เพราะเมื่อเค้าขาดอาหารประเภทโปรตีน (เน้นที่ไนโตรเจน) เค้าจะสร้างใบแท้ที่เรียกว่า ฝา ขึ้นมา lobe เหล่านี้มีเซลล์ที่สามารถสร้างเอนไซม์ย่อยโปรตีนได้มากมาย

ดอกกาบหอยแครง ++ Dionaea muscipula

ส่วนประกอบของใบเค้าหลักๆก็มี ก้านใบ (แบนๆยาวๆ) ส่วนฝาหอยประกอบกัน และฟันหนามซึ่งเรียงอยู่ที่ขอบของฝาครับ ซึ่งฟันหนามนี้สำคัญมากๆเลยแหละ เพราะจะเป็นตัวประสานเป็นกรงขังไม่ให้เหยื่อหลุดออกมาได้เมื่อฝางับ ไว้คัดเลือกเหยื่อที่ใหญ่พอประมาณ ถ้าเล็กเกินไปก็สามารถลอดช่องเล็กๆออกมาได้ครับ  นอกเหนือจากนั้น ตรงบริเวณโคนของซี่ฟันนี้ ยังเป็นแหล่้งกำเนิดของน้ำหวานที่ส่งกลิ่นให้แมลงเข้ามาติดกับดักอีกด้วยแหนะ กลไกสับขาหลอกเยอะจริงๆ

กลไกอีกอย่างที่ basic มากๆก็คือเรื่องสีครับ สีแดงฉูดฉาดเป็นที่สะดุดตาของแมลงดึงดูดให้เค้ามาติดกับดักมรณะนี้อีกทางหนึ่ง แต่ต้นของ Fiyero จะเขียวซะเป็นส่วนใหญ่เพราะที่บ้านหาแดดได้ยากมากครับ แง ต้องมาแอบๆวางไว้ตรงที่ตากผ้า ไว้บนหลังคาเดี๋ยวลมพัดแห้งตายอีก ไว้ข้างล่างนี่แหละ ชุ่มชื้นหน่อย ใครได้มาแล้วก็หล่อน้ำตื้นๆและวางกลางแจ้งเลยนะครับ

กาบหอยแครง ++ Dionaea muscipula

มาถึงเรื่องระบบการทำงานกันบ้างนะครับ Fiyero ก็สงสัยมาตั้งแต่เด็กแล้วว่ามันปิดฝาอะไรได้ยังไง มีระบบประสาทรับความรู้สึกเหมือนสัตว์เลยหรอ พอโตขึ้นมาก็ได้ศึกษาและพบว่า พืชไม่เคยมีระบบประสาท ทั้งไมยราบและกาบหอยแครงนี้ ที่เราเห็นว่าเค้าสามารถพับใบได้อย่างรวดเร็วนั้น แท้จริงเกิดจากแรงดันเต่งซึ่งเกี่ยวข้องโดยตรงกับการถ่ายเทไออนจากเซลล์หนึ่งไปยังอีกเซลล์หนึ่ง ทำให้เกิดการ osmosis จากเซลล์ด้านหนึ่งไปยังข้างเคียง ทฤษฎีเหล่านี้ยังคงเป็นที่ถกเถียงกันอยู่และยังต้องมีการศึกษาอีกมากเลยครับ

กาบหอยแครง ++ Dionaea muscipula

การหุบนั้นจะเกิดขึ้นได้ต้องมีการกระตุ้น การกระตุ้นที่ว่านี้ก็คือการสัมผัสครับ ถ้าจะให้หุบเข้าออกได้ตามใจชอบแบบไมยราบแล้ว เค้าจะต้องใช้พลังงานมากมายเหลือเกิน กาบหอยแครงเลยมีกลไกการงับที่แตกต่างออกไปครับ คือเค้าจะงับฝาก็ต่อเมื่อ ขนเส้นเล็กๆ (ส่วนใหญ่จะมี 6 เส้น) ที่อยู่ด้านใน ถูกกระตุ้นมากกว่า 1 ครั้งติดต่อกันในช่วงเวลาสั้นๆ จะเป็น 1 หรือ 2 เส้นหรือมากกว่าก็ตาม เมื่องับแล้วเหยื่อจะต้องดิ้นรนเพื่อเอาชีวิตรอด ยิ่งดิ้นฝาก็จะยิ่งบีบรัดมากขึ้นและแน่นขนาดที่อากาศก็เข้าไม่ได้ครับ การทำให้ได้เช่นนี้เพราะฝาที่ปกติจะพองออกนิดๆ จะงอนเข้าด้านในแทนเพื่อไล่อากาศครับ ทำไมต้องไล่? ขึ้นแรกก็ให้เหยื่อขาดใจตาย และที่สำคัญกว่านั้นก็คือเพื่อไม่ให้เชื้อราและแบคทีเรียเค้าไปทำให้เหยื่อเน่านั่นเองครับ  ถ้าเน่าเมื่อไหร่ใบก็จะติดเชื้อและใบนั้นก็จะดำและตายไปครับ

“Prends garde à toi!”

กาบหอยแครง ++ Dionaea muscipula

เมื่อฝาปิดแน่นแล้ว กระบวนการย่อยก็จะเริ่มขึ้น โดยที่ผนังด้านในของฝาจะหลั่งน้ำย่อยที่ผสมยาฆ่าเชื้อมาสูบวิญญาณของแมลงน้อย (ในภาพคือน้องแมงมุมขนฟูครับ) และเมื่อดูดน้ำในร่างเหยื่อหมดแล้วเค้าก็จะดูดเอาน้ำย่อยและอาหารเข้าไปในเซลล์ใหม่ ส่วนซากที่เหลือก็จะถูกลมและฝนมาชะล้างไปเมื่อฝาเปิดใหม่อีกครั้งครับ

แล้วถ้าเราแกล้งโยนหินลงไปหละ ฝาก็จะปิดนะครับ แต่จะไม่แน่นเพราะไม่มีการกระตุ้นต่อเนื่อง เราต้องไปบีบๆฝาหน่อยให้เค้ารัดแน่นๆ ถ้าผ่านไปช่วงหนึ่งแล้ว มันไม่ใช่เหยื่อที่แท้จริง เค้าก็จะเปิดฝาคายสิ่งๆนั้นออก ถ้าเราเขี่ยให้ฝาปิดเล่นบ่อยๆ นั่นเป็นการตัดวงจรชีวิตใบๆนั้นให้สั้นลงเรื่อยๆนะครับ เพราะใบๆหนึ่งจะสามารถปิดเปิดได้เพียงไม่กี่ครั้งเอง โดยความเร็วในการปิดเปิดขึ้นอยู่กับอายุ สภาพอากาศและความสมบูรณ์แข็งแรงของต้นไม้ของเราครับ

กาบหอยแครง ++ Dionaea muscipula

ในธรรมชาติ เมื่อเลยช่วงที่เค้าเจริญเติบโตในหน้าฝนแล้ว พอย่างเข้าฤดูหนาวเค้าก็จะพักตัวโดยการยุบลงดินครับ ช่วงนี้จำเป็นเลยหละครับ เพราะฤดูต่อไปที่เค้าแทงใบขึ้นมาใหม่ต้นก็จะแข็งแรงครับ สำหรับในเมืองไทยส่วนใหญ่จะเลี้ยงกันได้งอกงามกันทั้งปีเพราะเราร้อนชื้นกันตลอดเวลา คนที่เลี้ยงในห้องแอร์จึงมีปัญหาเลี้ยงแล้วตายเฉยเลย จริงๆเค้าแค่พักตัวนะครับ

ต้นนี้ขยายพันธุ์ได้หลายวิธีครับ ที่นิยมกันก็คือการดึงใบ (ทั้งก้านแบนๆตั้งแต่โคนใต้ดินสีขาวและฝา) มาชำมอสชื้นๆครับ ใช้เวลาประมาณ 2 เดือนก็จะเริ่มแตกต้นเล็กๆครับ วิธีที่ Fiyero ทำก็คือ แยกหน่อ ง่ายดี แต่เราต้องรอจนต้นใหม่เค้าใหญ่ก่อนนะครับ จะได้มีรากเป็นของตัวเองเยอะๆก่อน นอกจากนั้นใน ebay ก็มีขายเมล็ดต้นนี้เยอะมากถึงมากที่สุด กว่าจะโตเต็มที่ได้ต้องใช้เวลาและความเอาใจใส่มากๆเลยครับ และวิธีสุดท้ายที่พอนึกออกตอนนี้ก็คือ การเพาะเนื้อเยื่อคร้าบ

ท้ายนี้ ก็ขอให้ทุกท่านรักษาสุขภาพกายและใจด้วยนะครับ พายุความเครียดพัดผ่านมาแต่ละที ต้องกอดแฟนไว้แน่นๆเลย กลัวปลิวไปเหมือนกัน เรื่องเยอะจริงจัง แต่ก็ดีที่เพื่อนฝูง ครอบครัวและคนรักอบอุ่นครับ สู้ๆกันนะครับ

++++++++++

A summary for Venus Flytrap (Dionaea muscipula)

Venus Flytrap, a world-wide distinguished carnivorous plant, originates from South Carolina and North Carolina  of the USA. It is the only species in genus Dionaea.

This plant utilizes trigger hairs on its lobes as a machanism to catch its prey, which includes small insects, snails, or even small reptiles.

Dionaea muscipula thrives on infertile and moist mosses. The plant produces pallid traps unless it is situated in full sun.

Venus’s Flytrap can be propagated by seed, division, leaf cutting, and tissue culture.

Please feel free to leave a comment, thank you for visiting.

ความน่าปลูก

ราคา

กลิ่นหอม

Carmen – Habanera

รักแฟน

M&M V&V

บทความที่เกี่ยวข้อง

• เรดาร์ใบองุ่น ++ Dorstenia contrajerva (19)
• พลุบราซิล ++ Porphyrocoma pohliana (22)
• เบบี้แบท ++ Cuphea llavea (19)
• หมักม่อ ++ Rothmannia wittii (28)
• ต้างหลวง – Trevesia palmata (9)