พะยอม +++ Shorea roxburghii

สำหรับบทความนี้จะมีเพลงที่ Fiyero และแฟนชอบมากๆมาคลอด้วยครับ บทเพลงได้ถ่ายทอดกลิ่นอายของความเป็นบ้านนาบ้านทุ่งไว้อย่างงดงาม เพลงลูกทุ่งไทยมีเอกลักษณ์ที่เด่นมากๆจริงๆครับ แม้ว่า Fiyero กับแฟนจะอายุแค่ 20 นิดๆ แต่ก็ชื่นชอบ ชื่นชม และขออนุรักษ์เพลงลูกทุ่งที่คู่แผ่นดินไทยมาเนิ่นนานครับ

ถ้าผู้อ่านพร้อมที่จะรับรู้เรื่องราวไทยๆเพิ่มอีก 1 เกร็ดแล้ว ก็เลื่อนลงมากับ Fiyero เลยครับผม >>

พะยอม เป็นหนึ่งสมาชิกกลุ่มพืชวงศ์ไม้ยางครับ ญาติใกล้ชิดที่ผู้อ่านคงเคยคุ้นหูก็เช่น เต็ง รัง สาละ (สาละอินเดียกับพระพุทธเจ้า) หรือที่ไม่ค่อยได้ยินกันอย่างเช่น สยาขาว สยานวล สยาเหลือง สยาแดง สยาดำ และสยาขนครับ (ใครอยากไล่ให้ครบทุกสีก็เพลินดีนะครับ Fiyero ทำมาแล้ว 555+) พืชในกลุ่มนี้ ส่วนใหญ่จะถูกนำมาใช้ก่อสร้างครับเนื่องจากเนื้อไม้แข็งแกร่ง โดยเราสามารถพบสมาชิกส่วนใหญ่ของกลุ่มนี้ได้ที่แถบชายภาคใต้ของไทยครับ

พะยอม +++ Shorea roxburghii

พะยอมเป็นต้นไม้ประจำจังหวัดพัทลุง เป็นดอกไม้ประจำจังหวัดกาฬสินธุ์และพัทลุง และเป็นพรรณไม้สัญลักษณ์ของกรมวิชาการเกษตรครับ อีกทั้งในวรรณคดีไทยหลายเรื่อง เช่น ลิลิตพระลอ พระอภัยมณี นิราศพระบาท ขุนช้างขุนแผน โคลงโลกนิติ และตามเสด็จไทรโยค ก็มีการกล่าวถึงไม้ไทยโบราณนี้ครับ แต่ก่อนที่จะเดินทางต่อไป ลองมาอ่านกาพย์เห่เรือ เห่ชมไม้ที่มีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลายตอนหนึ่งที่ว่า

กาพย์ยานี 11 บทที่ยกมานี้คงจะคุ้นกันบ้างนะครับ มีการสะท้อนให้เห็นถึงทั้งค่านิยมและวัฒนธรรมไทยในสมัยก่อน ว่าแต่พอผู้อ่านอ่านผ่านไปแล้ว เจอชื่อดอกไม้มากมาย แล้วอาจจะสงสัยว่าเกี่ยวอะไรกับพะยอมหละ คำตอบก็คือ พะยอมมีหลายชื่อครับ

พะยอม +++ Shorea roxburghii

พะยอมมีชื่อเรียกที่ต่างกันไปตามแต่ละท้องถิ่นครับ Fiyero ขอใช้ตำราต้นไม้คู่ชีพ ‘ไม้ดอกไม้ประดับ เฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ’ เป็นแหล่งอ้างอิงข้อมูลนะครับ พะยอมนี้ ภาคกลางจะเรียกกันว่า สุกรม หรือ พะยอมทอง ครับ ส่วนทางเหนือนั้น จะเรียกกันว่า กะยอม ขะยอมแดง พะยอมดง เชียง เซี่ยว และทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือจะเรียกกันว่า ขะยอม ยางหยวก หรือ แคน ครับ

ใบพะยอม +++ Shorea roxburghii

พะยอมเป็นไม้ยืนต้นผลัดใบขนาดใหญ่โตมโหฬาร สามารถสูงโด่ขึ้นไปได้กว่า 30 เมตรเลยทีเดียว หลายๆคนคงสงสัยว่าถ้าลมแรงๆแล้วต้นจะไม่เอนหักลงมาหรอ พะยอมมีกลไกป้องกันนี้อยู่ที่ระบบรากครับ นอกจากรากแก้วที่ดิ่งลงตามแรงโน้มถ่วงแล้ว บริเวณโคนต้นยังมีการสร้างรากพูพอนขึ้นมาช่วยค้ำยันไว้อีกทางด้วยครับ

พะยอม +++ Shorea roxburghii

เนื้อไม้พะยอมแข็งมาก จึงนิยมนำมาใช้ทำเป็นหมอนรางรถไฟหรือจะเป็นพื้นบ้านเป็นต้น โดยสากลจะเรียกไม้พะยอมว่า Meranti ครับ นอกจากจะใช้เนื้อไม้แล้ว กิ่งก้านของพะยอมยังเป็นที่เพาะเลี้ยงครั่ง (Lac) ด้วยครับ ซึ่งแมลงครั่งตัวเมียตัวเล็กๆสีชมพูแดงๆจะสร้างรังเป็นยางเรซินแข็งหุ้มเปลือกไม้ไว้ เราก็นำครั่งเหล่านี้มาย้อมผ้าได้ สมัยโบราณก็ใช้การประทับครั่งบนเอกสารราชการ และยังมีการทำ Shellac ที่ไว้ทาไม้ให้เงาๆอีกด้วยครับ (จริงๆเค้านิยมทำรังบนกิ่งจามจุรีมากกว่านะครับ โดยที่ทำกันมากก็จะเป็นทางเหนือและตะวันออกเฉียงเหนือครับผม)

พะยอม +++ Shorea roxburghii

ตอนนี้ก็พอรู้จักข้อมูลของแม่ดอกพะยอมเด่นโพยมกันแบบหอมปากหอมคอไปแล้ว มาถึงช่วงที่ว่าทำไมเธอจึงเป็นไม้ในดวงใจ Fiyero ต้นหนึ่ง ตรงไปตรงมาเลยครับ เพราะเค้าเป็นไม้ดอกหอมที่หอมจริงๆ เคยเห็นต้นตั้งแต่สมัยเด็กๆ โตขึ้นมาก็ไม่เคยสนใจว่าดอกจะเป็นอย่างไรและกลิ่นจะชื่นใจขนาดไหน ล่วงมาจน 20 กว่าปีกว่าจะมีแรงกระตุ้นให้ค้นหา จริงๆพะยอมไม่ได้อยู่ห่างไกลตัว Fiyero เลย ตามสวนสาธารณะมากมายก็ปลูกกัน แต่แค่ไม่เคยสนใจเลยเท่านั้นเอง ถ้าจะยก “ใกล้เกลือกินด่าง” มาใช้นี่ก็คงไม่ผิดความหมายไปใช่มั้ยครับ

พวงพะยอม +++ Shorea roxburghii

จากเรื่องฉัตรเงินที่แม่ค้าโวไว้ว่ากลิ่นนั้นคือพะยอม ปฏิบัติการสืบหาความจริงก็บังเกิดขึ้น โดยเริ่มจากการออกตระเวนครับ คือพอรู้ๆว่าที่ไหนมีต้นอยู่บ้าง แต่ไม่เคยสนใจดูดอก คราวนี้ก็ดิ่งไปเลยครับ แล้วก็ได้พบกับดอกจริงกลิ่นจริงยางจริง 555+ ตอนนั้นก็ประมาณเที่ยงตรงครับ อากาศร้อนมาก Fiyero เลยถือโอกาสนั่งเล่นใต้ต้นเลย สูดกลิ่นหอมชื่นใจของแม่ดอกพะยอมเข้าให้เต็มปอด ดอกเค้าไม่ได้หอมรุนแรงครับ แต่หอมแบบผู้ดี มีกลิ่นเปรี้ยวๆนิดๆ ดอกไม้กลิ่นแบบนี้คือไม้ดอกหอมที่โดนใจ Fiyero ครับ พะยอมผ่านทุกเกณฑ์มาตรฐาน พะยอมจะหอมมากช่วงเย็นๆหน่อยและแรงมากสุดช่วงเช้าครับ ด้วยเหตุนี้เอง คนในต่างจังหวัดจึงนิยมเก็บช่อพะยอมมาไว้ประดับผมและถือไปไหนมาไหนด้วย

ดอกพะยอม +++ Shorea roxburghii

หลังจากที่หลงมนตร์เสน่ห์ของไม้จากภูมิภาคเอเชียอาคเนย์แท้ๆตัวนี้ไปแล้ว วันรุ่งขึ้นก็ไปลุยจตุจักรเพื่อออกตามหาความชอบส่วนตัวอันนี้ครับ ก็ได้มา 1 ต้น เพาะเมล็ด โฮะๆๆๆ ลงที่ไหนดียังไม่ได้คิดเลยครับ ต้นเค้าต้องใหญ่มากๆแน่ๆ เอาเป็นว่าได้มาแล้ว และอีกไม่กี่ปีก็คงได้เห็นดอกบานที่บ้าน Fiyero เองบ้างแหละครับ Fiyero เป็นคนใจร้อน แต่ก็ยอมรออะไรหลายๆอย่างที่หวังไว้ได้อย่างอดทน วันหนึ่งต้องเป็นวันของเราครับ

พะยอม +++ Shorea roxburghii

แม่ค้าใจดียิ้มเก่งบอกว่าซัก 4-5 ปีก็ได้เห็นดอกแล้ว คิดๆแล้วมันก็ไม่ได้นานอะไรนะครับ หรือถ้าจะนานกว่านั้นจริงก็มีเวลาทั้งชีวิตรอได้ครับ Fiyero ยังเด็กอยู่เลยนะ  ต้นไม้หลายๆอย่างอย่างเช่น จันทน์กะพ้อหรือสาละลังกา กว่าจะยอมให้ดอกแรกได้นี่ก็รอกันตั้งแต่เด็กจนโตเลย 555+ ดังนั้นขอเวลาให้เค้าได้เติบใหญ่อีกหน่อย แล้วพะยอมก็คงไม่ทำให้ Fiyero ต้องผิดหวัง

พะยอม +++ Shorea roxburghii

แต่ปัญหาที่พอเห็นตอนนี้ก็คือ

• ที่ไหนที่มีแดดเปรี้ยงๆทั้งวันหละ
• ต้นไม้ที่บ้านแทบไม่เคยขาดน้ำ ต้นนี้แม้จะปรับตัวเก่งมาก ดินยังไงก็ได้ (ยกเว้นดินเค็ม) แต่ก็ต้องปลูกแล้งๆหน่อยบวกกับดินต้องเป็นดินทรายนิดๆที่ระบายน้ำดีถึงจะได้ดอก ทำอย่างไรต่อไปดี
• ถ้านานๆไปใหญ่มากแล้วต้นไม้แพงๆที่ชอบแดดที่ลงดินไว้ด้วยจะย้ายอย่างไร
• ฯลฯ

ช่อพะยอม +++ Shorea roxburghii

สิ่งที่ Fiyero สนใจอีกเรื่องก็คือการให้ดอกของพะยอมครับ พะยอมจะทิ้งใบในช่วงสั้นๆก่อนออกดอก โดยทิ้งช่วงธันวาคมและจะแตกใบใหม่มาพร้อมดอก ถ้าเราทำให้เค้าทิ้งใบได้ (แล้งๆ) และบังคับให้แตกใบใหม่มาได้เยอะๆ (ให้น้ำบ้างหลังจากให้อด) ดอกก็จะถูกสร้างมาเตรียมเบ่งบานให้ได้ประทับใจกัน ดอกอ่อนเค้าก็สีขาวๆครียมๆ ดอกบานก็ขาวๆเช่นเดียวกัน บางต้นก็อาจมีแต้มสีชมพูนิดๆนะครับ ห้อยลงและบิดเป็นเกลียวครับ ดอกอ่อนนี้สามารถนำมารับประทานเป็นผักได้นะครับ (คุณป้าแตงมาทำให้หิวหลายครั้งเลยกับน้ำพริกแดง) แต่แน่นอนสำหรับดอกที่บานแล้ว คงไม่มีอะไรต้องทำมากไปกว่าเด็ดมาดมให้ชื่นใจครับ

ต้นพะยอม +++ Shorea roxburghii

ชาวบ้านใช้เปลือกพะยอมที่มีรสฝาดขม (เพราะสาร Tannin) เคี้ยวกินกับหมาก เป็นยาแก้อาการท้องไส้ไม่ปรกติครับ บ้างก็ใช้ฟอกหนัง นอกจากนั้นยังใช้เปลือกเป็นสารกันบูดในเครื่องหมักดองอีกด้วยแหนะ มีหลายท่านกล่าวไว้ว่าชาวสวนมะพร้าวใช้เปลือกพะยอมสับผสมกับสารกันบูดใส่ลงไปในกระบอกน้ำตาลสดเพื่อไม่ให้บูดเสียก่อนนำน้ำตาลสดที่รองจากงวงมะพร้าวนั้นๆไปแปรรูปต่อครับ ข้อควรระวังคือถ้าร่างกายมีปริมาณสารกันบูดสะสมมากไป อาจทำให้เกิดมะเร็งได้นะครับ ดังนั้นชาวสวนจึงต้องคำนึงถึงความปลอดภัยของผู้บริโภคและเราเองก็ต้องระมัดระวังเรื่องของกินของทานด้วยครับ

พะยอม +++ Shorea roxburghii

ยังมีความเชื่อโบราณอีกว่าถ้าอยากให้คนในบ้านเป็นคนอ่อนน้อมถ่อมตนและชีวิตไม่ขัดสน ก็ให้ปลูกพะยอมไว้ที่บ้าน เพราะชื่อเค้ามีนัยว่า ยินยอมผ่อนปรน นอกจากนี้ยังมีเรื่องเงินๆทองๆด้วยครับ เพราะ สีของดอกพะยอมจะขาวและมีสีเหลืองอยู่ตรงไส้ ทำให้ดูคล้ายกับเงินทอง  ความเชื่อเหล่านี้ก็เป็นอุบายเพื่อให้ปลูกไม้ดอกหอมไว้ที่บ้านครับ การจะเป็นคนเช่นไรนั้น อยู่ที่การอบรมสั่งสอนเลี้ยงดู และจะร่ำรวยขนาดไหนก็ย่อมขึ้นอยู่กับตนเองว่ารู้จักหา ใช้และเก็บออมอย่างไรบ้างครับผม

ดอกพะยอม +++ Shorea roxburghii

พะยอมทำให้ Fiyero หลงใหลได้เพราะคุณลักษณะบางอย่างที่เหนือความคาดหมาย ความคิดในตอนแรกก็คาดว่าพะยอมคงแค่หอมแบบงั้นๆ คิดว่าพะยอมเป็นไม้ที่คงมีทั่วไปเพราะได้ยินชื่อบ่อยมาก เลยกลายเป็นต้นที่ Fiyero ไม่สนใจเลยจนเมื่อไม่นานมานี้เอง บางทีการไขว่คว้าหาสิ่งที่ห่างไกลตัว ที่หายาก ที่เกินเอื้อมก็มีแต่ทำให้เราทุกข์ ถ้าเราหันมามองรอบๆตัวเรา สิ่งที่เราไม่เคยมองคุณค่า อาจจะมีดีมากกว่ากรอบที่เราตั้งที่เราตีขึ้นมาเองก็ได้ โลกมีอะไรให้ค้นหาและค้นพบมากมายครับ

ก่อนจากกันวันนี้ Fiyero ก็ขอฝากโคลงบทสั้นๆที่ Fiyero กับแฟนนั่งเขียนเล่นๆมาให้ได้ผ่านตากันครับ โคลงนี้เกี่ยวกับดอกพะยอมที่ร่วงเต็มพื้นในยามเย็นที่ฟ้าสลัว อีกกี่ปีถึงจะได้เห็นดอกเค้าร่วงเกลื่อนและส่งกลิ่นหอมฟุ้งแบบนี้บ้างน้อ

พะยอม +++ Shorea roxburghii

อีกไม่กี่วันก็จะมีบทความพาเที่ยวกันอีกแล้วครับ ถ้าอยากทราบว่าจะได้ไปที่ไหนกันก็อย่าลืมติดตามผลงานกันนะครับ สำหรับวันนี้…สวัสดีครับ

++++++++++

A summary for ‘Phayom‘ (Shorea roxburghii)

Phayom is a straight-trunk tree found in South-East Asian deciduous and dry evergreen forests. It can reach 30 meters tall and can tolerate drought conditions. This species is also known as ‘Sweet Meranti‘ and can be traded as a timber.

After leaves are shed, creamy-white blossoms are in full bloom in December to February. Phayom flowers are extremely fragrant. Young flowers can be consumed as a vegetable.

Most common propagation methods are by seeds and grafting.

Please feel free to leave a comment, thank you for visiting.

ความน่าปลูก

ราคา

กลิ่นหอม

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ฝน ธนสุนทร – เพลงรักบ้านทุ่ง

บัวงามชูดอกออกบานไสว
ดอกโยนโอนไกว พลิ้วใบขยับขย่ม
เขียดน้อยครางออด เห็นมันไล่กอดกันกลม
ตะวันก็หลบดวงจม หลังดงผักขมสองพุ่ม

วัวควายลูกอ่อนถูกต้อนถูกตาม
ย่ำโคลนย่ำน้ำ เห็นดำตะคุ่ม ตะคุ่ม
แว่วกลองย่ำค่ำ เสียงดัง ตั้มตั้ม ตุ๋มตุ๋ม
ควันไฟที่ลอยเป็นกลุ่ม นั่นแหละเขาสุมกองไฟไล่ยุง

แอบมานั่ง พิงหลังแนบชายตลิ่ง
เพลงรักอ้อยอิ่ง ลอยมาจากท้ายทุ่ง
อ้ายหนุ่มบ้านไหนนะ แข็งใจมานั่งตบยุง
ร้องเพลงอวดป้าอวดลุง
ทำไมต้องยุ่งกับแก้มผู้หญิง

ลมโรยโชยแก้มแบบแกมรังแก
แกล้งกันแท้แท้ รังแกไม่หยุดไม่นิ่ง
อยากให้สายลม เหมือนลมจูบคนจริงจริง
ลมเอยค่ำนี้เหงายิ่ง หอบใครมาทิ้งสักคนซิลม

ลมโรยโชยแก้มแบบแกมรังแก
แกล้งกันแท้แท้ รังแกไม่หยุดไม่นิ่ง
อยากให้สายลม เหมือนลมจูบคนจริงจริง
ลมเอยค่ำนี้เหงายิ่ง หอบใครมาทิ้งสักคนซิลม

รักแฟน

M&M V&V

aKitia.Com สงวนลิขสิทธิ์รูปภาพและบทความทั้งหมดของบล็อกภายใต้สัญญาอนุญาตของครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-ไม่ดัดแปลง 3.0 ประเทศไทย.

บทความที่เกี่ยวข้อง

• โมกหลวงสีชมพู ++ Pink Mok Luang (28)
• สักน้ำ ++ Vatica pauciflora (56)
• แก้วมุกดา (58)
• หมักม่อ ++ Rothmannia wittii (28)
• พุดผา ** Gardenia collinsae (18)